POSZCZEGÓLNE UTRUDNIENIA

Leave a comment Edukacyjne funkcje bibliotek Leave a comment

Tak jak wspomniano wcześniej, ponieważ trudno niejednokrotnie zaliczyć poszczególne utrudnienia w korzystaniu z informacji do jednego typu, niektóre komponenty „lęku przed biblioteką” mieszczą się w obrębie omówionych wyżej barier dostępności, ale jako stanowiące integralną część opisywanego zja­wiska musiały być wspomniane również przy okazji omawiania barier psycho­logicznych. Ostatnie grupy barier to bariery kulturalne, społeczne i edukacyjne. Najogól­niej można stwierdzić, że związane są one ze środowiskiem, w którym żyje i dzia­ła użytkownik bądź potencjalny użytkownik informacji. Wydaje się, że należy traktować je łącznie, ponieważ współcześnie wiążą się one w głównym stopniu z przemianami społecznymi, spowodowanymi m. in. zastosowaniem nowych technologii. Oczywiście nie należy przeceniać znaczenia nowych technologii, jednak nie można o nich zapominać, szczególnie mając na uwadze młode poko­lenie.


LĘK PRZED BIBLIOTEKĄ

Leave a comment Edukacyjne funkcje bibliotek Leave a comment

Marzena Świgoń, promotorka badań nad „lękiem przed biblioteką” na gruncie polskim, badając studentów I roku nauk humanistycznych Uniwersytetu Warmiń­sko-Mazurskiego i studentów I roku Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie stwierdziła np., że trudności w poszukiwaniu informacji w bibliotece napotyka ok. 80% studentów I roku. Natomiast na poziom niepokoju związanego z wizytą w bibliotece największy wpływ ma niewystarczająca wiedza o bibliotece. Naj­mniejsze znaczenie w powstawaniu niepokoju w bibliotece mają bariery związa­ne z personelem biblioteki. Badania pozwoliły też skonstatować, że istnieją róż­nice związane z rodzajem studiowanych nauk, a dotyczą one głównie barier mechanicznych (biblioteczne katalogi komputerowe, inne bazy danych). Prawie trzykrotnie więcej takich problemów dotyka humanistów.


BARIERY PSYCHOLOGICZNE

Leave a comment Edukacyjne funkcje bibliotek Leave a comment

Do barier psychologicznych niewątpliwie należy również „library anxiety”, czyli obawa związana z korzystaniem z biblioteki (niepokój w bibliotece, lęk przed biblioteką opisywane w literaturze przedmiotu jako zespól nieprzyjemnych odczuć, takich jak: niepokój, niepewność, bezradność i zagubienie, których doświadcza początkujący użytkownik dużej biblioteki, np. akademickiej .Warto zaznaczyć, że zjawisko wiąże się z bibliotekami akademickimi, ponie­waż w nich zostało zaobserwowane i opisane, ale niewątpliwie w bibliotekach innego typu też jest to istotny problem.Badania nad „library anxiety” obejmują następujące czynniki:Problemy związane z personelem biblioteki, polegające na postrzeganiu bibliotekarzy jako nieprzystępnych i onieśmielających oraz zbyt zajętych, aby zadawać im pytania;Bariery afektywne, czyli negatywne odczucia studentów dotyczące ich wła­snych umiejętności korzystania z biblioteki, połączone z przekonaniem, że inni takie umiejętności posiadają;Komfort w bibliotece, tzn. postrzeganie biblioteki jako miejsca niemiłego, niezbyt bezpiecznego oraz jako takiego, które nie zapewnia spokoju i komfortu;Wiedza o bibliotece, czyli o rozmieszeniujej działów, o funkcji, jaką spełniają;Bariery mechaniczne, związane z korzystaniem z urządzeń technicznych znajdujących się w bibliotece, takich jak: komputery, drukarki komputerowe, czyt­niki mikrofilmów, kserokopiarki, automaty do rozmieniania pieniędzy.


Z RÓŻNYCH PUNKTÓW WIDZENIA

Leave a comment Edukacyjne funkcje bibliotek Leave a comment

Można więc powiedzieć, że bariery dostępności do informacji trzeba rozpa­trywać z różnych punktów widzenia i że stanowią one poważne utrudnienie dla rzeczywistych i potencjalnych użytkowników informacji.Kolejną grupę barier stanowią utrudnienia natury psychologicznej. Jest to roz­legła kategoria, do której można zaliczyć – najogólniej rzecz ujmując – „procesy i sta­ny psychiczne użytkowników, blokujące efektywne użytkowanie informacji”.Do klasycznych już tego rodzaju barier należy np. opór psychiczny przed pro­szeniem o pomoc pracownika infomiacji, przed korzystaniem z katalogu, pasyw­na postawa własna w poszukiwaniu informacji itp.W stosunku do nowych technologii można mówić o lęku przed komputerem, czy utratą danych oraz obawie przed wirusami. Chociaż nośnik, na którym dokonano zapisu informacji, nie wpływa na wartość intelektualną tej informacji, ale jednak sposób prezentacji wpływa na odbiór informacji przez użytkowników. W przypadku Internetu wielu jego przeciwników zarzuca mu chaotyczność oraz wielość informacji, w której bardzo łatwo się pogubić.


BARIERA DOSTĘPNOŚCI

Leave a comment Edukacyjne funkcje bibliotek Leave a comment

Współcześnie poważną barierą dostępności są również ograniczenia czasowe, związane z niewystarczającą ilością czasu, którą można przeznaczyć na poszuki­wanie informacji.Bariery dostępności można też rozważać w szczegółowych przypadkach, np. w zakresie dostępu do Internetu jako źródła informacji. Na przykład w stosunku do bibliotek szkolnych i pedagogicznych uczyniła to Bogumiła Staniów, która wskazała następujące utrudnienia:W zakresie prawa i zarządzania, m.in. brak aktów prawnych regulują­cych działania bibliotek szkolnych i określających funkcje i zadania nowoczesnej biblioteki szkolnej – szkolnego ośrodka informacji; brak standardów wyposażenia bibliotek szkolnych i pedagogicznych; brak jednolitej polityki komputeryzacji bibliotek szkolnych i pedagogicznych.W zakresie organizacji i finansów, m. in. brak środków na opłacenie korzy­stania z sieci, trudności sprzętowe, zbyt mała liczba stanowisk, doskonalenie się pracowników resortu edukacji często przekracza możliwości finansowe tej grupy.


OD STRONY UŻYTKOWNIKA

Leave a comment Edukacyjne funkcje bibliotek Leave a comment

Patrząc od strony użytkownika informacji bariera fizycznej dostępności może być spowodowana przez jego niedostateczne rozeznanie w zakresie poszukiwania materiałów, trudności w posługiwaniu się źródłami informacji, nieznajomość ję­zyków obcych, ograniczone wykorzystanie informacji w związku z nieznajomo­ścią pewnych zagadnień w niej się pojawiających itd.W związku z nowymi technologiami w bibliotece pojawiają się utrudnienia natury organizacyjnej. Polegają one m. in. na złym umiejscowieniu stanowisk komputerowych, poprzez ograniczanie efektywności pracy (np. złe oświetlenie, czy odbijanie światła w monitorze). W przypadku wyodrębniania oddzielnych sal kom­puterowych, ujemną stroną tego typu rozwiązań jest brak księgozbioru podręcz­nego, tj- encyklopedii i słowników, które mogłyby wspomagać pracę użytkowni­ków. Natomiast umieszczanie stanowisk komputerowych w czytelni, ciągłe uderzanie w klawisze i praca komputerów, może irytować czytelników, którzy szu­kają ciszy i skupienia.


BARIERY FIZYCZNE

Leave a comment Edukacyjne funkcje bibliotek Leave a comment

Bariery fizyczne mogą być spowodowane przez następujące elementy działal­ności bibliotek: nieodpowiednie godziny otwarcia, źle zaprojektowany budynek biblioteki (wielkość, dostęp do niego, regały, informacja o bibliotece, sprzęt elek­troniczny i audiowizualny, parking). Bariera dostępności może być również zwią­zana z biernością placówki lub nieodpowiednią bazą źródłową. Przejawiać się to może w braku poszukiwanych źródeł w bibliotece, ograniczonym dostępie do światowych źródeł informacji, błędnie sporządzonych opisach, czy abstraktach, niedostatecznej informacji o różnorodnych źródłach informacji, niedostatecznej liczbie poszukiwanych źródeł informacji, nieaktualnej informacji itd. Może to być również nieodpowiednia współpraca ze strony pracowników placówki informacyj­nej w poszukiwaniu i identyfikacji potrzebnej informacji.


FIZYCZNA DOSTĘPNOŚĆ INFORMACJI

Leave a comment Edukacyjne funkcje bibliotek Leave a comment

Stosunkowo najogólniej obejmująca interesującą nas problematykę wydaje się propozycja, aby bariery pogrupować wokół następujących kategorii:bariery fizyczne,bariery psychologiczne,bariery kulturalne,bariery społeczne i edukacyjne.Oczywiście trzeba zauważyć, że kategorii tych nie można traktować rozłącz­nie, że niektóre poszczególne trudności w dostępie do informacji będą przedmio­tem zainteresowania w różnych grupach.Fizyczna dostępność informacji jest jedną z podstaw dobrego obiegu infor­macji społeczeństwie. Z jednej strony fizyczną dostępność informacji można roz­patrywać w szerokim aspekcie, bądź tylko w odniesieniu do bibliotek.Analizując środowisko biblioteczne, za standardami IFLA-UNESCO dotyczą­cymi działalności bibliotek publicznych można stwierdzić, że każda placówka biblioteczna, niezależnie od jej typu powinna sobie zdawać sprawę, że jej usługi: Nawet najwyższej jakości są bez wartości dla tych, którzy nie są w stanie z nich skorzystać. Dostąp do nich należy zorganizować w sposób maksymalnie wygodny dla aktualnych i potencjalnych użytkowników.


TRUDNOŚCI W SELEKCJI

Leave a comment Edukacyjne funkcje bibliotek Leave a comment

Prawdopodobnie spowodowane to było tym, że nastawie­ni są oni na przeglądanie dużych zasobów danych, aby zgromadzić w miarę kompletny zbiór dotyczący problemu, którym się zajmują i który chcą szybko roz­wiązać. Ponadto odczuwali oni duże trudności w związku z selekcją źródeł i przy­znawali się często do nieumiejętności posługiwania się źródłami informacji, a kon­kretnie wydawnictwami bibliograficznymi.Na trudności w selekcji źródeł znacznie rzadziej wskazywali reprezentanci typu, zaś badani o przewadze IV typu intelektu w ogóle takich trudności nie do­strzegali. Tak samo jak osobom o II i IV typie intelektu nie stwarzało większych problemów posługiwanie się źródłami informacji.Na zakończenie przeglądu typologii barier, warto spróbować scharakteryzować w obrębie jednej z tych typologii podstawowe bariery, które mogą występować współcześnie.


W BADANIACH EMPIRYCZNYCH

Leave a comment Edukacyjne funkcje bibliotek Leave a comment

W swoich badaniach empirycznych Próchnicka przyjęła, że istnieją dwie gru­py barier – pierwszą tworzyły bariery o charakterze zewnętrznym, względnie nie­zależne od użytkownika — czasowe i ekonomiczne. Drugą grupę stanowiły barie­ry wewnętrzne, wynikające z niedostatecznego przygotowania użytkowników do odbioru informacji zawartej w źródle i braku dostatecznej umiejętności przepro­wadzenia selekcji źródeł.Na podstawie badań przeprowadzonych wśród wynalazców i racjonalizatorów, zatrudnionych w ważniejszych zakładach przemysłowych okręgu krakowskiego, Próchnicka stwierdziła m. in., że osoby o I typie intelektu zdecydowanie bardziej, niż przedstawiciele innych grup, odczuwali bariery czasowe ograniczające dostęp do informacji, czyli częściej oceniali, że czas, który musieliby poświęcić na prze­glądanie i zapoznawanie się z informacją przekraczał możliwości, które stwarza­ła sytuacja zawodowa.